Chris Geurts:

'Meer onderzoek nodig naar invloeden op gebouwschil'

De gebouwschil: de scheiding tussen de grote boze buitenwereld en binnen. Gevel en dak beschermen bewoners en gebruikers van een gebouw tegen de invloeden van weer en wind. Tegelijk worden aan de schil steeds meer eisen gesteld en functies toegedacht. Die inpassen vraagt onderzoek. Een aantal marktpartijen, TNO en de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) hebben daarom de leerstoel ‘Technology of the building envelope’ ingesteld. Kersvers hoogleraar dr. ir. Chris Geurts, afgelopen september benoemd, licht het initiatief toe.

In het veranderende klimaat – meer regen en wind in de winter, hetere zomers – krijgt de gebouwschil het aardig te verduren. Eisen op het gebied van duurzaamheid, warmteweerstand en materiaalgebruik hebben invloed op hoe gevels en daken zijn opgebouwd. Nieuwe technologieën zoals het bufferen van water en het opwekken van energie moeten in de gebouwschil worden ingepast. Al die ontwikkelingen vragen onderzoek, zo erkende een aantal marktpartijen die zich om die reden verenigden in de Stichting Promotie Onderzoek Gebouwschil, SPOG. De manier om dat onderzoek van de grond te tillen, bleek het instellen van een leerstoel in samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond (Chris Geurts’ werkgever) en de TU/e.

Een laag dieper

Geurts is blij met zijn aanstelling en vooral met de manier waarop die tot stand is gekomen. ‘Er spreekt uit dat verschillende partijen inzien dat er een wetenschappelijke basis moet komen voor ontwikkelingen van gevels en daken. Niet alleen op het technische en uitvoerende vlak, maar vooral ‘een laag dieper’: hoe de gebouwschil er op langere termijn zou moeten uitzien. Langetermijndenken is in de bouwwereld immers nog lang geen vanzelfsprekendheid. Daar ligt voor een belangrijk deel mijn ‘drive’. We weten nog maar weinig van de invloed van bijvoorbeeld het veranderende klimaat op de gebouwschil. Het KNMI heeft scenario’s gemaakt voor het klimaat in Nederland, maar kijkt daarbij echt niet naar de gevolgen voor een stad, straat, gebouw, gebouwdeel of in de schil toegepast materiaal. Dat wordt een belangrijk onderzoeksdoel. Kernwoorden zijn ‘prestatie’, ‘product’ en ‘proces’. Om in de gebouwschil een bepaalde prestatie te krijgen, heb je een product nodig. Dat product kan die prestatie alleen leveren als de processen eromheen goed zijn georganiseerd.’

Onderzoeksvragen

De doelstellingen van de nieuwe leerstoel lopen voor een belangrijk deel parallel aan die van de leerstoel Productontwikkeling van prof. dr. ir. Jos Lichtenberg. Geurts was de afgelopen vijf jaar al als gastdocent bij die leerstoel betrokken en deelt inmiddels een kantoor met Lichtenberg. ‘We zullen veel samen optrekken’, verwacht Geurts. ‘Uiteindelijk zijn het aio’s (assistenten in opleiding ofwel promovendi, red.) die zich voltijds bezig houden met de onderzoeksvragen die ik de komende tijd formuleer. Die kunnen liggen op allerlei gebieden: het gedrag van materialen onder verschillende omstandigheden, het afvangen van CO2 op daken, energieneutrale of energieopwekkende gebouwen waarbij de gebouwschil wordt geactiveerd, toepassing van fasematerialen die bij hitte warmte absorberen en bij kou die warmte weer afgeven. Daarnaast komen er natuurlijk contacten met andere relevante leerstoelen en onderzoeksinstellingen. De ‘technologie van de gebouwschil’ is weliswaar een afgebakend onderzoeksgebied, maar nog altijd ontzettend breed: in diversiteit, materialisatie en installaties.’

Komen tot duurzame gebouwschil
Hoewel de leerstoel zich dus richt op onderzoek, moeten daaruit op den duur praktische toepassingen voortkomen. Marktpartijen spelen in die stap een onmisbare rol, zegt Geurts. ‘Slim en integraal bouwen vraagt samenwerking tussen verschillende spelers in de bouwkolom. Op een bepaald moment trekken onderzoekers zich uit een ontwikkeling terug en is het aan de markt ze in praktijk te brengen. De grote hindernis is vaak het ontbreken van een marktpartij die de handschoen oppakt, die durft te investeren in een nieuwe ontwikkeling zonder de zekerheid dat opdrachtgevers er interesse in hebben. Alleen zo komen we tot wat ik dan maar een ‘duurzame’ gebouwschil zal noemen, waarbij duurzaam volgens mij alles te maken heeft met ‘levensduur’.

Het is in mijn optiek onbestaanbaar dat een nieuwbouwproject wordt opgeleverd en dat de schil na twee jaar alweer groot onderhoud nodig heeft – nee: dat onderhoud moet deel zijn van het ontwerp- en bouwproces. En er is nog een wereld te winnen in de opwaardering van de bestaande bouw. Voldoet een gebouw bouwfysisch en onderhoudstechnisch niet meer aan de moderne eisen, dan nemen we veel te gemakkelijk onze toevlucht tot sloop en nieuwbouw. Pure vernietiging: de skeletten van verouderde gebouwen zijn vaak nog prima in orde. Met een nieuwe indeling en met name een nieuwe gebouwschil die voldoet aan bouwregelgeving en wensen van gebruikers, kunnen ze nog jaren mee.’

Uitdagingen zijn er dus genoeg. Chris Geurts heeft in ieder geval vijf jaar de tijd om ze, samen met zijn studenten, een wetenschappelijke basis te geven – zo lang loopt zijn aanstelling in eerste instantie. Daarna vindt een evaluatie plaats en kan de leerstoel met nog eens vijf jaar worden verlengd. Intussen ziet Geurts het ook als een uitdaging meer partijen te betrekken bij de SPOG: ‘Er zitten nu alleen nog bedrijven in de stichting die actief zijn op het gebied van hellende daken. Maar daken zijn slechts de helft van het verhaal; gevels spelen een even grote rol in de gebouwschil. Met andere woorden: alle partijen die zich bezighouden met de gebouwschil, zijn van harte welkom. Laat maar zien dat we langetermijndenken ook in de bouwwereld serieus nemen.’