Al twee jaar lang kampt bouwend Nederland met een crisis op de woningmarkt. Ook toeleveranciers maken lastige tijden door. De Vereniging Nederlands -Kalkzandsteenplatform (VNK) kwam daarom eind oktober tijdens een symposium bijeen om na te denken over een weg naar herstel. Welke uitdagingen staan de kalkzandsteenindustrie te wachten en welke kansen kan ze benutten? Het symposium bood tevens gelegenheid om afscheid te nemen van VNK-directeur Tijn Coppens.

Decor voor het symposium was het Bomencentrum, een 32 hectare grote bomenkwekerij in Baarn. Deelnemers gingen naar aanleiding van het thema ‘uitdagingen in een -stagnerende markt’ met elkaar in debat over drie onder-werpen: duurzaamheid, innovatie en de woningmarkt. De debatten werden ingeleid door drie sprekers. Michiel Haas, directeur van het Nederlands Instituut voor Bouw-biologie en Ecologie (NIBE) en (in deeltijd) professor aan de TU Delft, faculteit Civiele Techniek, hield een betoog over duurzaamheid. Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, liet zijn licht schijnen op de crisis op de woningmarkt en Dirk Martens, bijzonder hoogleraar stapelbouw aan de faculteit Bouwkunde van de TU Eindhoven, toonde de -mogelijkheden van stapelbouw. Voorafgaand aan de presentaties gaf Hans Blokzijl, directeur van het Bomencentrum, de zaal nog een advies mee over duurzaamheid. ‘Maak gebruik van de rente van de aarde en behoud het kapitaal. Want dan ga je nooit failliet’, betoogde hij.

Megatrend
Een prachtige metafoor over -duurzaamheid, meende Michiel Haas. -Volgens Haas is duurzaamheid geen modegril maar een megatrend die niet meer weggaat. -Duurzaam bouwen is volgens hem daarom een noodzaak. Enerzijds vanwege de afnemende voorraad grondstoffen. Anderzijds vanwege het toenemende aandeel van bouwmaterialen op de milieubelasting van gebouwen. Over die milieubelasting van bouwmaterialen zei hij: ‘Doordat we steeds energiezuiniger bouwen neemt de bijdrage van energie en water aan de milieu-belasting van een gebouw af, waardoor het -aandeel van bouwmateriaal in de milieu-belasting toeneemt.’ Haas merkte op dat kalkzandsteen goed presteert qua milieubelasting. Sommige toepassingen zoals een massieve binnenmuur scoren erg goed in de milieu-classificaties van NIBE.  

Energieprobleem = -conversieprobleem
Het grondstoffentekort zal zich volgens Haas vooral voordoen bij zeldzame aardmetalen als lithium en kobalt omdat 95 procent ervan in handen is van China. Een gebrek aan die metalen is in zijn ogen de oorzaak van het energieprobleem. ‘In theorie kan alle energie duurzaam worden geproduceerd. - 

Maar in praktijk lukt dit niet omdat we te weinig grondstoffen hebben om zonnecellen, windmolens en waterkrachtcentrales te maken die de energie om kunnen zetten. Het energie-probleem is dus eigenlijk een conversie-probleem.’

Recyclen
Ook andere grondstoffen worden schaarser, waarschuwde Haas. ‘Daarom moeten we zoveel mogelijk grondstoffen recyclen en terug-brengen in de keten. Niet alleen productieafval maar ook materiaal van gesloopte gebouwen. We moeten die slooppanden zien als grondstofdepots.’ Urban mining noemt Haas dit principe. Volgens VNK-voorzitter Jan Geu ten Wolde is de kalkzandsteenindustrie al volop bezig met terug-winning van grondstoffen. Hij vreest echter dat consumenten gerecycled bouwmateriaal als tweederangs product zien. ‘Daarom moeten we uitleggen en aantonen dat dit niet zo is. Mogelijk moet de overheid de kwaliteit borgen door middel van certificering.’ 

Biedt passief bouwen (extreem energie-zuinig bouwen) kansen voor de kalkzandsteen-industrie? Zeker, vindt Tijn Coppens, scheidend directeur van het VNK. ‘Maar het is wel van groot belang dat we als producenten nauw samenwerken met andere projectpartijen om woningen luchtdicht te maken. Dat lukt alleen als we met alle partijen goed nadenken over  aansluitingen en detaillering.’ Voor Michiel Haas staat vast dat extreem energiezuinig bouwen geen keuze maar een must is omdat de EPC steeds verder omlaag gaat.

Stapelen
En hoe zit het met de mogelijkheden om met kalkzandsteen de hoogte in te gaan? Als we Dirk Martens, professor aan de TU Eindhoven, leerstoelgroep stapelbouw, mogen geloven zijn de mogelijkheden grenzeloos. ‘De sky is not the limit’, stelde hij vast aan de hand van reken-kundige modellen. ‘Maar dan moeten we wel buiten de box denken’, zegt hij, -doelend op b-elangrijke parameters als volume, wanddikte en druksterkte. ‘Kunnen we de -volumieke -massa verhogen of bouwen we met holle stenen. Hoe sterk kunnen we kalkzandsteenblokken maken? Is een druksterkte van CS 200 mogelijk? Ik denk van wel, maar daar is kennisinnovatie voor nodig.’ Martens hield de deelnemers voor dat kalkzandsteen in de top vijf staat van meest gebruikte bouwmaterialen. Tegelijk stelde hij vast dat er bij constructeurs te weinig kennis is over stapelbouw. ‘Reik hen die kennis aan en u zult zien dat de mogelijkheden voor stapelbouw oneindig zijn.’

Perspectief
De sprekers aanhorend, stelde Elco -Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, dat de -toekomst voor de kalkzandsteenbranche perspectief biedt. ‘Het is opvallend hoe snel we over doemscenario’s spreken. -Natuurlijk, het gaat de laatste jaren minder, maar -vergeet niet dat onze gezamenlijke omzet in de -woning-markt nog steeds 63 à 64 miljard euro -bedraagt. Is dat reden voor somberheid?’, daagde hij de zaal uit.

In beweging
Brinkman is hoopvol gestemd over de toekomst van de bouwsector. Tevreden stelt hij vast dat een aantal voorstellen van Bouwend -Nederland om de stagnerende woningmarkt vlot te -trekken, zijn overgenomen door het kabinet. De overdrachtsbelasting is omlaag gegaan naar twee procent (tot 1 juli 2012), er wordt niet getornd aan de hypotheekrenteaftrek en het ‘scheefwonen’ wordt aangepakt. ‘Helaas is het effect van de overdrachts-belasting minder dan verwacht. Kopers en verkopers zijn nog steeds onzeker over de economie’, c-oncludeerde hij. Volgens Brinkman is af-schaffing van de -hypotheekrenteaftrek geen middel om de markt in beweging te krijgen. Afschaffing zou volgens hem desastreus zijn omdat het waarde-daling van huizen tot gevolg heeft. -‘Verkopers blijven achter met een restschuld waardoor bestedingen afnemen. Waarde-behoud is dus van groot belang.’

Ook op de lange termijn ziet de toekomst voor de bouw er positief uit, meent Brinkman. De komende tien jaar neemt de vraag naar nieuwe woningen toe door de groei van de bevolking en een toename van alleenstaande woning-zoekenden. ‘Dat geeft vertrouwen voor de toekomst.’ Toch moet het accent niet alleen op nieuwbouw liggen, vindt hij. ‘We moeten daarnaast meer inzetten op renovatie van bestaande woningen. Er is grote behoefte aan het verbeteren van woningen. Dat genereert meer productie dan dat er voortkomt uit groot-schalige nieuwbouwprojecten.’

Bondgenoten
Brinkman ziet voor de bouw tevens kansen in het particulier opdrachtgeverschap. ‘Het is een trend dat steeds meer mensen zelf een huis bouwen of laten bouwen. Maak dus vrienden met particuliere opdrachtgevers en zorg dat uw product uniek is, want consumenten -wensen een eigen, bijzondere woning.’ Hij -signaleert wel dat deze trend op gespannen voet staat met huidige bouwvoorschriften. ‘De particulier pikt het niet langer dat het Bouwbesluit bepaalt waar zijn trap moet komen. Daarom is het tijd om bouwvoorschriften te dereguleren. Mijn advies: zoek bondgenoten. Van de overheid moet u niet teveel verwachten, want politiek is dagkoers geworden.’ 

Tot slot vindt Brinkman dat schakels in de bouwketen nog beter moeten samenwerken. ‘Ga met elkaar aan tafel zitten om de productie efficiënter te maken. Wie van u laat camera’s meedraaien tijdens het productieproces?’ vroeg Brinkman de deelnemers. ‘In de auto-industrie is dat gemeengoed. Verminder -gezamenlijke faalkosten en profiteer van een hogere opbrengst.’

Voortouw
Samenvattend zijn er op korte termijn -uitdagingen om de stagnerende markt in -beweging te krijgen, zo bleek tijdens het symposium. -Cruciaal is dat het vertrouwen bij kopers en ver-kopers terugkeert. -Bouwend Nederland blijft zich hiervoor inzetten. Het perspectief voor de toekomst is gunstig. Er is op lange termijn vraag naar nieuwbouw-woningen, op korte termijn is er grote behoefte aan -renovatie. Daarnaast is er een groeiende markt voor -particulier opdrachtgeverschap. De -opdrachtgever van de toekomst wil een mooie, eigentijdse en duurzame woning. Het is de kunst daar op in te spelen door middel van duurzame bouwoplossingen, zoals passief bouwen en stapelbouw en duurzame productie (recycling). Daar is kennis, innovatie en samen-werking voor nodig. VNK wil hier graag het voortouw in nemen. Wie sluit zich aan?